Download onderwijsarrangement

Door het aanpassen van het standaard onderwijsarrangement door middel van de vinkjes creeert u een persoonlijk onderwijsarrangement. U dient een naam op te geven om het onderwijsarrangement te kunnen downloaden. Indien u een standaard onderwijsarrangement wilt, klikt u dan op annuleren en zorg ervoor dat alle vinkje aan staan voordat u op opslaan klikt.

×
Uw onderwijsarrangement wordt aangemaakt. Een ogenblik geduld.×

Doof en slechthorend medium onderwijsarrangement tot 12 jaar

Doelgroep

Kinderen met Doof / Slechthorend < 12 jaar

Uitgangspunt

Een medium onderwijsarrangement is een tussenvorm waarin elementen van speciaal onderwijs worden aangeboden in een reguliere setting. Het onderwijsarrangement wordt aangeboden aan een “groep” leerlingen cluster 2. De groep kan diferentiëren in leeftijd en grootte  (minimaal nog te bepalen aantal leerlingen).
Kenmerkend is dat de leerlingen voor een deel het reguliere curriculum volgen en voor een ander deel aangepaste lessen krijgen. De mate waarin aangepaste lessen nodig zijn kan variëren.

Onderwijsmateriaal & Curriculum

Kenmerkend is dat de leerlingen voor een deel het reguliere curriculum volgen en voor een ander deel aangepaste lessen krijgen. De mate waarin aangepaste lessen nodig zijn kan variëren.

Setting binnen de klas

Setting binnen de klas

Streven is om zo dicht mogelijk bij het reguliere aanbod te blijven.

Waar nodig wordt gebruik gemaakt van leerlijnen cluster 2 (CED).

De dienstverlening vanuit cluster 2 kan binnen het medium onderwijsarrangement een aanbod verzorgen dat bestaat uit:

Ten behoeve van de leerling:

Waar nodig specialistisch taalonderwijs gericht op doof/sh.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
C

Specialistisch en intensief taalonderwijs

C1

In het SO en VSO staan extra uren taalonderwijs op het rooster.
De ambulant begeleider geeft specifieke aandacht aan de taalontwikkeling van de dove/slechthorende leerling in het reguliere onderwijs.

C2

Er is gestructureerd, expliciet en doelgericht taalonderwijs (vanaf jonge leeftijd aansluitend bij de belevingswereld van de leerling).

C3

De uitbreiding van de woord- en/of gebarenschat staat centraal en vindt doelgericht en systematisch plaats. Er is daarbij extra en expliciet aandacht voor de opbouw van semantische netwerken.
Nieuwe begrippen worden in verschillende contexten expliciet aangeboden. Er is extra training van nieuwe begrippen.
De didactiek van Verhallen&Verhallen (1999): Voorbewerken, semantiseren, consolideren en controleren wordt in het woordenschatonderwijs gehanteerd.

C4

Talige informatie en nieuwe begrippen worden gekoppeld aan de ervaringen van leerlingen.

C5

Het aanleren van schooltaalbegrippen (bv. samenvatten, aantekenen, onthouden etc.) en vaktaal krijgt gerichte aandacht.

C6

Wanneer er ook een aanbod is van de Nederlandse gebarentaal worden nieuwe concepten en begrippen eerst aangeboden in de meest toegankelijke taal en wordt er vervolgens een brug geslagen naar de tweede taal door het koppelen van het gebaar aan het gesproken en geschreven woord.

C8

In het taalonderwijs is er expliciete aandacht voor training van woord- en zinsbouw (morfologie en syntaxis). Ook worden leerlingen getraind in het gebruik van passend taalgebruik in specifieke situaties (pragmatiek). Zij trainen dit expliciet bijvoorbeeld aan de hand van rollenspellen waarbij de talige interactie voorop staat.
Tevens is er expliciete aandacht voor verhaalopbouw, communicatieve functies en conversatievaardigheid.

C9

Figuurlijk taalgebruik is extra moeilijk voor dove en slechthorende leerlingen. Dit wordt extra uitgelegd. Leerlingen leren veelvoorkomend figuurlijk taalgebruik te herkennen en trainen dit in.

C12

Er is individuele en/of klassikale-/groepslogopedie binnen het onderwijsprogramma. Er wordt gewerkt aan doelen op het gebied van taalvaardigheid, hoortraining/auditieve vaardigheden en articulatie.

C14

De taalontwikkeling wordt zorgvuldig op individueel en klassikaal niveau gevolgd aan de hand van observaties, methodegebonden toetsen, methode-onafhankelijke taaltoetsen en logopedische testen.

Waar nodig specialistisch leesonderwijs gericht op doof/sh.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D2

De verminderde toegang tot auditieve informatie vraagt om een aangepaste leesdidactiek. Hiervoor worden al in de kleuter-periode in het kader van ontluikende geletterdheid specifieke technieken ingezet om de (beperkte) auditieve informatie te visualiseren. Er wordt onder andere gebruik gemaakt van klankgebaren en/of vingerspelling.

D3

Er is expliciete en systematische aandacht voor fonologische ontwikkeling en letterkennis mede in relatie tot hoortraining. Audiovisuele hulpmiddelen en ICT-toepassingen ondersteunen hierbij.

D5

Het proces van aanvankelijk lezen is intensief. Door de verminderde toegang tot auditieve informatie vraagt het analyseren en synthetiseren voor veel leerlingen extra training en herhaling om tot automatiseren te komen.
Voor leerlingen die geen of een sterk verminderde toegang hebben tot auditieve informatie worden alternatieve visuele technieken (vingerspelling en/of (klank-)gebaren) ingezet.

D7

Vlotte woordherkenning verloopt bij dove en slechthorende leerlingen vertraagd. Dit vraagt extra en verlengde training. Deze training verloopt via spraak maar waar nodig ook via vingerspelling en/of gebaren.

D8

Inprenting van het woordbeeld via de orthografische route (schrift) krijgt expliciet aandacht. ICT-toepassingen (voor de doelgroep) ondersteunen hierbij.

D9

Door de vertraging in de Nederlandse taalontwikkeling beschikken leerlingen over een (aanzienlijk) kleinere mondelinge woordenschat. Wanneer leerlingen de techniek van het leren lezen onder de knie krijgen, betekent dit dat de betekenis van een woord vaak expliciet uitgelegd en aangeleerd moet worden. Pre-teaching met uitleg van sleutelwoorden in teksten is voor veel leerlingen van belang om een tekst te kunnen lezen.

D10

Op het gebied van begrijpend lezen ondervinden leerlingen problemen door de beperkte woordenschat, door de moeite die zij hebben met het begrijpen van woord- en zinsbouw en door het informatie-/kennistekort dat veel leerlingen hebben opgelopen.
Het lezen en daarmee begrijpen van teksten wordt regelmatig expliciet behandeld.
Het hardop meedenken van de leerkracht bij het hanteren van leesstrategieën voor het leren begrijpen van de tekst is een belangrijke didactische aanpak (modelling).
Leesstrategieën worden expliciet aangeleerd om zoveel mogelijk zelfstandig teksten te leren lezen.

D11

Abstracte leeswoordenschat wordt expliciet getraind: bv. verwijswoorden, vraagwoorden, voegwoorden, figuurlijk taalgebruik.

D12

De didactische uitgangspunten zoals geformuleerd in het rapport Leren lezen van Dove en Slechthorenden leerlingen (Wauters e.a., 2008) zijn gebaseerd op inzichten vanuit wetenschappelijk onderzoek. Deze uitgangspunten worden gehanteerd in het leesonderwijs.

D13

De leesontwikkeling wordt zorgvuldig en systematisch gevolgd aan de hand van observaties, methodegebonden toetsen en methode-onafhankelijke toetsen.

D14

Omdat het (leren) lezen voor dove en slechthorende leerlingen vaak moeilijk is, krijgt het stimuleren van leesmotivatie extra aandacht.

De communicatie, leerstof en instructie toegankelijk maken voor dove/SH leerlingen.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
E

Aangepaste instructie

E1

De mondelinge instructie wordt aangepast aan het begripsniveau van de leerling(en).
Dit geldt zowel voor de vorm (gesproken Nederlands, Nederlands met gebaren of Nederlandse Gebarentaal) als voor de inhoud (complexiteit van begrippen).

E3

Het aanbieden van complexe begrippen wordt niet vermeden. Er wordt een toegankelijke definitie en/of een voorbeeld  gegeven. Omschrijven, herhalen en begrip controleren.

E4

Voor leerlingen met Ambulante Begeleiding wordt een tolk NGT/NmG of een schrijftolk NL ingezet als de leerling daarmee de instructie beter kan volgen, meer informatie op kan nemen en hierdoor hogere onderwijsresultaten behaalt.

E5

De leerkracht is zich doorlopend bewust van het feit dat als gevolg van het gehoorverlies leerlingen informatie kunnen missen. Dit geldt voor de instructie in het gesproken Nederlands, maar ook voor instructie in de Nederlandse gebarentaal. Wanneer een leerling wegkijkt wordt ook deze vorm van informatie gemist.
De leerkracht vat instructie regelmatig samen of vraagt dit aan een leerling en stelt waar nodig controlevragen om te beoordelen of de instructie waargenomen en begrepen is. De leerkracht weet hierin te doseren zodat leerlingen geboeid blijven om de instructie te volgen en niet afhaken vanwege te veel herhalingen en onderbrekingen van de instructie.
De leerlingen leren naarmate zij ouder worden zelf verantwoordelijkheid te nemen voor het waarnemen van de instructie. Zij leren aan te geven als deze voor hen onvoldoende toegankelijk is qua vorm of inhoud.

E6

Om (complexe) lesstof toegankelijk te maken worden belangrijke begrippen vooraf uitgelegd (pre-teaching). Voor sommige leerlingen is er extra training noodzakelijk van deze begrippen (re-teaching).

E7

Tekstmateriaal dat leerlingen niet in staat zijn zelfstandig te verwerken, wordt eerst in een toegankelijke communicatiecode uitgelegd. Via schrift en/of beeld wordt een compacte samenvatting van de lesstof aangeboden. Mindmappen is een techniek die hiervoor gebruikt kan worden.

E8

Schriftelijke opdrachten die qua taalbegripniveau te complex zijn om zelfstandig te verwerken worden vooraf mondeling besproken en waar nodig aangepast. Modelling (hardop denkstrategieën verwoorden, voordoen/nadoen) is de techniek die de leerkracht inzet om leerlingen toe te leiden naar het zelfstandig verwerken van schriftelijke opdrachten.

E9

Het werkgeheugen voor het verwerken van achtereenvolgende (waaronder visuele) informatie is beperkter.
Medewerkers passen taken aan waarbij een beroep gedaan wordt op het onthouden van deze vorm van informatie. Ook trainen ze dit werkgeheugen door leerlingen langer wordende reeksen met opeenvolgende informatie (bv. reeksen woorden) te laten verwerken.
Het ruimtelijk geheugen is bij veel leerlingen sterker ontwikkeld. Leerkrachten geven leerlingen kansen om hun talenten op dit gebied te ontwikkelen.

E10

Er worden (visuele) handelingswijzers toegepast om leerlingen in staat te stellen zelfstandig opdrachten te verwerken.

E11

Dove en slechthorende leerlingen richten hun aandacht meer op de periferie. Dit komt voort uit een compensatie voor gebrek aan auditieve informatie. Het betekent dat er voor dove en slechthorende leerlingen daardoor meer afleiders zijn.
De meest ideale opstelling bij instructie en discussie is een halve cirkel. Zo is iedereen zichtbaar. De voorspelbaarheid van de omgeving is hierbij van belang. Het aantal storingen wordt zoveel mogelijk beperkt.

E12

Het begrijpen van lesstof is niet vanzelfsprekend als voldaan wordt aan de ogenschijnlijk optimale toegang tot communicatie die gerealiseerd kan worden door bijvoorbeeld extra visualisatie.
Door de beperkte woordenschat en het informatietekort begrijpen dove en slechthorende leerlingen vaak minder dan wij, maar ook minder dan zij zelf soms denken. Er wordt regelmatig een samenvatting gegeven van de behandelde lesstof en er worden controlevragen naar begrip gesteld.

E13

Het model van directe instructie wordt gehanteerd en helpt leerlingen het doel van de activiteit te begrijpen en richt hen op de opbrengst van een lesactiviteit.

E14

Medewerkers zorgen ervoor dat het doel van de onderwijsactiviteit centraal blijft staan. Ondanks het feit dat veel dove en slechthorende leerlingen moeite hebben met het verwerken van talige (schriftelijke) informatie. Een reken- of aardrijkskundeles wordt geen taalles.

E15

De leerkracht compenseert het tekort aan taalbegrip door de aangepaste instructie. De inhoud van de lesstof wordt daardoor begrepen en nieuwe talige begrippen worden aangeleerd.

Ondersteuning op de sociaal emotionele ontwikkeling met aandacht voor het leren accepteren van de auditieve beperking.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
B

Pedagogisch klimaat

B7

Het domein identiteitsontwikkeling in relatie tot de auditieve beperking is ingebed in het onderwijsprogramma. Het stimuleren van een positief en reëel zelfbeeld staat hierbij voorop. Vanuit een positieve grondhouding bevorderen medewerkers tevens een reëel en positief zelfbeeld van de leerlingen.

B8

Voor de leerlingen in de Ambulante begeleiding wordt ‘lotgenotencontact’ gestimuleerd en georganiseerd en ook ontvangen zij informatie over voorzieningen (verenigingen, clubs etc.) voor doven/slechthorenden.
Leerlingen krijgen de gelegenheid om ervaringen met elkaar te delen en hierop te reflecteren.

B9

Er worden duidelijke grenzen gesteld aan het gedrag van leerlingen. Medewerkers stappen niet in de valkuil gedrag van dove of slechthorende leerlingen te accepteren dat normaliter niet getolereerd wordt.

B10

School- en omgangsregels worden expliciet uitgelegd en gevisualiseerd.

B11

Het talig herkennen, benoemen en gebruiken van gevoelens en emoties krijgt extra aandacht.
Deze abstracte begrippen zijn vaak extra moeilijk voor de leerlingen. Het veel en herhaaldelijk gebruik van deze begrippen draagt bij aan het vermogen om ervaringen, gevoelens en emoties te delen en bespreken.

F

Bevordering van sociale relaties en welbevinden

F2

Door de verminderde toegang tot communicatie en informatie waar leerlingen in het dagelijks leven mee geconfronteerd worden, kan het welbevinden ondanks extra begeleiding en aandacht onder druk komen te staan. In verband met een hoge prevalentie van psychische problemen (40% wordt in onderzoek genoemd. Van Eldik e.a. 2004, Van Gent e.a., 2007) wordt van jongs af aan in het lesprogramma expliciet en systematisch aandacht besteed aan de sociaal-emotionele vorming en de training van sociale vaardigheden.

F3

Er is expliciete aandacht in het lesprogramma voor de gevoelsmatige en emotionele kant van relaties en seksualiteit.

F4

Leerlingen hebben kennis van de eigen hoorstatus en leren om te gaan met de gevolgen van de auditieve beperking. Ze krijgen informatie over de werking van het gehoor en de gevolgen van de auditieve beperking voor de communicatie met anderen. Ze krijgen de gelegenheid ervaringen te delen en het functioneren in hun (veelal horende) omgeving te bespreken. Ze delen deze ervaringen met elkaar en met volwassen rolmodellen.

F6

Leerlingen leren zich bewust te zijn van het effect van mimiek, lichaamstaal en houding.
Expressieactiviteiten en drama zijn ondersteunend bij de sociale ontwikkeling.

F8

Als gevolg van het tekort aan informatie(overdracht) en het ontbreken van nuances in de uitleg bestaat het risico dat leerlingen zwart-wit gaan denken. Dit is een bedreiging voor een harmonieuze sociale en seksuele ontwikkeling. Leerkrachten beperken zich niet in de informatieoverdracht, nemen hier meer tijd voor en benadrukken juist de nuances.

F9

De leerlingen worden van jongs af aan zorgvuldig gevolgd in hun sociaal-emotionele ontwikkeling aan de hand van (gestandaardiseerde) observaties en/of screenings-instrumenten. Indien er sprake is van een risicoscore binnen het klinisch gebied worden in samenwerking met de zorginstellingen, passende arrangementen geboden om de ontwikkeling te stimuleren en stagnatie en/of problemen te voorkomen (preventie) of te verminderen.

Logopedische ondersteuning gericht op de spraak en taalontwikkeling.

Individuele begeleiding binnen de reguliere klas.

Begeleiding geven aan een groepje leerlingen met dezelfde (aan de beperking en/of stoornis gerelateerde) hulpvraag. Hierbij kunnen ook niet geïndiceerde leerlingen aansluiten.

Kennis expertise leerlijnen cluster 2; “leren lezen van Dove en Slechthorende leerlingen” van L. Wauters e.a. 2008.

Visuele ondersteuning van het leerprogramma. (zo nodig uit depot cluster 2)
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A3

Algemene aandachtspunten:

  • De communicatie en instructie worden intensief gevisualiseerd: concreet materiaal, afbeeldingen, picto’s, foto, film etc.
  • De medewerker maakt gebruik van (natuurlijke) expressie en mimiek.
  • De medewerker heeft aandacht voor het maken en behouden van oogcontact.
  • De medewerker heeft aandacht voor het richten en behouden van visuele en/of auditieve aandacht.
  • De medewerker temporiseert verschillende bronnen van informatie. (Tegelijkertijd schrijven en kijken/luisteren is voor sommige dove/slechthorende leerlingen niet mogelijk)
  • Wisseling van gesprekspartners wordt aangegeven/ is gereguleerd zodat leerlingen geen communicatie missen.
  • Mondelinge informatie wordt zoveel mogelijk ook schriftelijk (in beeld of woord) vastgelegd, zeker als het gaat om belangrijke afspraken.
  • De gesprekspartners (medewerker/medeleerlingen) zijn zichtbaar voor de leerlingen.
  • Er is aandacht voor lichtinval. De leerling kijkt niet tegen het licht in.
B

Pedagogisch klimaat

B10

School- en omgangsregels worden expliciet uitgelegd en gevisualiseerd.

D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D4

Voor leerlingen die geen toegang hebben tot auditieve informatie wordt gewerkt met visuele technieken (gebaren en/of vingerspelling) voor het (de-)coderen. Het op gang brengen van een vorm van articulatie die ingezet wordt voor het ‘verklanken’ van letters en van het woordbeeld is voor deze groep leerlingen (ook) van groot belang.

D5

Het proces van aanvankelijk lezen is intensief. Door de verminderde toegang tot auditieve informatie vraagt het analyseren en synthetiseren voor veel leerlingen extra training en herhaling om tot automatiseren te komen.
Voor leerlingen die geen of een sterk verminderde toegang hebben tot auditieve informatie worden alternatieve visuele technieken (vingerspelling en/of (klank-)gebaren) ingezet.

E

Aangepaste instructie

E7

Tekstmateriaal dat leerlingen niet in staat zijn zelfstandig te verwerken, wordt eerst in een toegankelijke communicatiecode uitgelegd. Via schrift en/of beeld wordt een compacte samenvatting van de lesstof aangeboden. Mindmappen is een techniek die hiervoor gebruikt kan worden.

E10

Er worden (visuele) handelingswijzers toegepast om leerlingen in staat te stellen zelfstandig opdrachten te verwerken.

Audiologische ondersteuning (gebruik soloapparatuur).
Gebruik van audiologische hulpmiddelen als klassenapparatuur.

Leerlingen kunnen ingebracht worden bij een Commissie van Begeleiding cluster 2.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A24b

Op de school waar de medium onderwijsarrangement voorziening is gevestigd is niet per definitie een CvB ingesteld. Externe begeleiders/ambulante dienstverleners kunnen in samenspraak met de procesbewaker leerlingen inbrengen voor een multidisciplinaire bespreking.

Ten behoeve van de leerkracht:

Adviseren bij het schrijven van het ontwikkelingsperspectief met name rond belemmerende factoren cluster 2 gerelateerd.

Samen werken met de leerkracht in de rol van co-teacher
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D9

Door de vertraging in de Nederlandse taalontwikkeling beschikken leerlingen over een (aanzienlijk) kleinere mondelinge woordenschat. Wanneer leerlingen de techniek van het leren lezen onder de knie krijgen, betekent dit dat de betekenis van een woord vaak expliciet uitgelegd en aangeleerd moet worden. Pre-teaching met uitleg van sleutelwoorden in teksten is voor veel leerlingen van belang om een tekst te kunnen lezen.

E

Aangepaste instructie

E6

Om (complexe) lesstof toegankelijk te maken worden belangrijke begrippen vooraf uitgelegd (pre-teaching). Voor sommige leerlingen is er extra training noodzakelijk van deze begrippen (re-teaching).

Advisering rond didactisch klimaat dat communicatie en taalontwikkeling stimuleert.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A3

Algemene aandachtspunten:

  • De communicatie en instructie worden intensief gevisualiseerd: concreet materiaal, afbeeldingen, picto’s, foto, film etc.
  • De medewerker maakt gebruik van (natuurlijke) expressie en mimiek.
  • De medewerker heeft aandacht voor het maken en behouden van oogcontact.
  • De medewerker heeft aandacht voor het richten en behouden van visuele en/of auditieve aandacht.
  • De medewerker temporiseert verschillende bronnen van informatie. (Tegelijkertijd schrijven en kijken/luisteren is voor sommige dove/slechthorende leerlingen niet mogelijk)
  • Wisseling van gesprekspartners wordt aangegeven/ is gereguleerd zodat leerlingen geen communicatie missen.
  • Mondelinge informatie wordt zoveel mogelijk ook schriftelijk (in beeld of woord) vastgelegd, zeker als het gaat om belangrijke afspraken.
  • De gesprekspartners (medewerker/medeleerlingen) zijn zichtbaar voor de leerlingen.
  • Er is aandacht voor lichtinval. De leerling kijkt niet tegen het licht in.
A4

Aandachtspunten gesproken Nederlands:

  • Er wordt rustig gesproken.
  • Het mondbeeld van de medewerker is duidelijk.
  • De articulatie van de medewerker is duidelijk maar niet overdreven.
  • Er is aandacht voor een goede signaal-ruisverhouding. De medewerker is zich bewust van het effect van achtergrondgeluid.
  • Klasse- of soloapparatuur, afhankelijk van de akoestische omstandigheden, wordt ingezet.
  • Akoestische omstandigheden: Wenselijke signaalruisverhouding: minimaal + 15 dB (S/N). Wenselijk voor onderwijs +20 dB, of zelfs +25/30 dB. Wenselijke nagalmtijd: Klaslokalen horende kinderen: nagalmtijd van 0,5 - 0,8 sec acceptabel. Bij slechthorenden 0,4 – 0,5 seconden.
A9

De communicatie en interactie in de klas sluit aan bij het taalbegripniveau van de leerling(en):

  • Medewerkers hebben een responsieve en sensitieve communicatieve houding.
  • Medewerkers wachten en geven tijd om de leerlingen zelf en met elkaar te laten communiceren.
  • Medewerkers haken aan bij de talige uitingen van de leerling(en) en breiden deze waar mogelijk op een natuurlijke manier uit. Het principe van Vangen, Aanpassen en Toevoegen (VAT) wordt gehanteerd in de communicatie.
  • Medewerkers corrigeren de talige uitingen van de leerlingen niet expliciet.
  • Om de communicatie te verduidelijken worden technieken ingezet zoals herformuleren, parafraseren en topicalisatie (onderwerp apart zetten en benadrukken).
A10

De interactie wordt niet gedomineerd door de medewerker. Alle leerlingen hebben een substantieel aandeel in de talige interactie. De medewerker reguleert de interactie waar nodig.

A11

Medewerkers dagen leerlingen uit om na te denken over hun eigen taal- en spraakgebruik ( reflectie).

A12

In de onderwijsdoelstellingen is het leren omgaan met en de acceptatie van hoor- en klassenapparatuur en ringleiding in publieke ruimtes (voor leerlingen waarvoor dit relevant is) opgenomen.

A14

Medewerkers hebben inzicht in het taalontwikkelings-niveau en de spraakontwikkeling van de individuele leerling.
Ze sluiten in hun communicatieve benadering aan op dit niveau door leerlingen talig te benaderen in de zone van de naaste ontwikkeling. Dit gebeurt ten aanzien van de woorden- (en gebaren-)schat, de grammaticale ontwikkeling op woord- (en/of gebaar-) en zinsniveau en ten aanzien van het gebruik van de taal in specifieke situaties.

Wanneer zij werken met de groep differentiëren zij ten aanzien van hun communicatie en taalaanbod binnen de groep.

A16

Medewerkers gebruiken methodieken die de taal- en denkontwikkeling van kinderen stimuleren. Verschillende taal- en denkvaardigheden worden getraind, zoals oorzaak-gevolg, overeenkomsten/verschillen en het bedenken van oplossingen.

A21

Van jongs af aan is er extra aandacht voor de verstaanbaarheid van het gesproken Nederlands.
Tijdens de logopedie is er op de individuele leerling gerichte aandacht voor de articulatie. Leerlingen leren (ook) gebruik te maken van auditieve feedback gericht op de eigen uitspraak en het spraakverstaan.
Waar nodig wordt extra visuele ondersteuning geboden door bijvoorbeeld het gebruik van de spiegel en/of Klank Ondersteunende Gebaren (KOG) en tactiele ondersteuning in de vorm van het voelen van stemgeving en luchtstroom.

B

Pedagogisch klimaat

B1

Het plezier krijgen, hebben en houden in communicatie is een belangrijke voorwaarde om verder te kunnen ontwikkelen en leren. De medewerkers stimuleren dit plezier. Leerlingen krijgen positieve feedback op hun communicatieve pogingen en talige uitingen.

B2

Medewerkers bouwen bewust rust en pauzes in hun communicatie in. Ze stellen open vragen. Leerlingen kunnen talige informatie op eigen tempo verwerken en krijgen de gelegenheid zich te uiten.

B3

Medewerkers dagen leerlingen uit om zich talig te uiten.

B4

Het pedagogisch klimaat daagt leerlingen binnen de kaders van de geboden veiligheid uit om contacten aan te gaan in communicatie met anderen. Leerlingen leren communicatiestrategieën en worden getraind om weerbaar te zijn in communicatie en contact met anderen.

Samen werken met de leerkracht in de rol van co-teacher

Er is een mogelijkheid gebruik te maken van een tolk (aparte tolkenvoorziening).

Setting binnen de school

Setting binnen de school

Ten behoeve van de school:

Scholing en voorlichtingen verzorgen voor leerkrachten.
Bij de speciale lessen kunnen waar mogelijk leerlingen met een zelfde aan de onderwijsbehoefte gerelateerde hulpvraag aansluiten tenzij dit nadelige gevolgen heeft voor het leerproces van de geïndiceerde leerlingen.

Visuele ondersteuning van het leerprogramma (zo nodig uit depot cluster 2).
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A3

Algemene aandachtspunten:

  • De communicatie en instructie worden intensief gevisualiseerd: concreet materiaal, afbeeldingen, picto’s, foto, film etc.
  • De medewerker maakt gebruik van (natuurlijke) expressie en mimiek.
  • De medewerker heeft aandacht voor het maken en behouden van oogcontact.
  • De medewerker heeft aandacht voor het richten en behouden van visuele en/of auditieve aandacht.
  • De medewerker temporiseert verschillende bronnen van informatie. (Tegelijkertijd schrijven en kijken/luisteren is voor sommige dove/slechthorende leerlingen niet mogelijk)
  • Wisseling van gesprekspartners wordt aangegeven/ is gereguleerd zodat leerlingen geen communicatie missen.
  • Mondelinge informatie wordt zoveel mogelijk ook schriftelijk (in beeld of woord) vastgelegd, zeker als het gaat om belangrijke afspraken.
  • De gesprekspartners (medewerker/medeleerlingen) zijn zichtbaar voor de leerlingen.
  • Er is aandacht voor lichtinval. De leerling kijkt niet tegen het licht in.
B

Pedagogisch klimaat

B10

School- en omgangsregels worden expliciet uitgelegd en gevisualiseerd.

D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D4

Voor leerlingen die geen toegang hebben tot auditieve informatie wordt gewerkt met visuele technieken (gebaren en/of vingerspelling) voor het (de-)coderen. Het op gang brengen van een vorm van articulatie die ingezet wordt voor het ‘verklanken’ van letters en van het woordbeeld is voor deze groep leerlingen (ook) van groot belang.

D5

Het proces van aanvankelijk lezen is intensief. Door de verminderde toegang tot auditieve informatie vraagt het analyseren en synthetiseren voor veel leerlingen extra training en herhaling om tot automatiseren te komen.
Voor leerlingen die geen of een sterk verminderde toegang hebben tot auditieve informatie worden alternatieve visuele technieken (vingerspelling en/of (klank-)gebaren) ingezet.

E

Aangepaste instructie

E7

Tekstmateriaal dat leerlingen niet in staat zijn zelfstandig te verwerken, wordt eerst in een toegankelijke communicatiecode uitgelegd. Via schrift en/of beeld wordt een compacte samenvatting van de lesstof aangeboden. Mindmappen is een techniek die hiervoor gebruikt kan worden.

E10

Er worden (visuele) handelingswijzers toegepast om leerlingen in staat te stellen zelfstandig opdrachten te verwerken.

Ondersteuning rt'er/ib'er op expertise cluster 2.

De Commissie van Begeleiding cluster 2 is op afroep beschikbaar.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A24b

Op de school waar de medium onderwijsarrangement voorziening is gevestigd is niet per definitie een CvB ingesteld. Externe begeleiders/ambulante dienstverleners kunnen in samenspraak met de procesbewaker leerlingen inbrengen voor een multidisciplinaire bespreking.

Expertise

Inzet cluster 2 kan bestaan uit directe en indirecte begeleiding. Directe begeleiding is gericht op de onderwijsbehoefte van de leerling(en) en wordt geboden aan de individuele leerling of een groep(je) leerlingen. Indirecte begeleiding is gericht op de ondersteuningsbehoefte van de leerkracht en/of schoolsysteem, en daarmee gericht op deskundigheidsbevordering-cluster 2 op de werkvloer en in het schoolteam. Het aanbod wordt op maat gemaakt binnen de kaders van het medium onderwijsarrangement.
Cluster 2 heeft in dit onderwijsarrangement ondersteuningsplicht.

Setting binnen de klas

Setting binnen de klas

Elke medewerker cluster 2 beschikt over specifieke competenties.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A3

Algemene aandachtspunten:

  • De communicatie en instructie worden intensief gevisualiseerd: concreet materiaal, afbeeldingen, picto’s, foto, film etc.
  • De medewerker maakt gebruik van (natuurlijke) expressie en mimiek.
  • De medewerker heeft aandacht voor het maken en behouden van oogcontact.
  • De medewerker heeft aandacht voor het richten en behouden van visuele en/of auditieve aandacht.
  • De medewerker temporiseert verschillende bronnen van informatie. (Tegelijkertijd schrijven en kijken/luisteren is voor sommige dove/slechthorende leerlingen niet mogelijk)
  • Wisseling van gesprekspartners wordt aangegeven/ is gereguleerd zodat leerlingen geen communicatie missen.
  • Mondelinge informatie wordt zoveel mogelijk ook schriftelijk (in beeld of woord) vastgelegd, zeker als het gaat om belangrijke afspraken.
  • De gesprekspartners (medewerker/medeleerlingen) zijn zichtbaar voor de leerlingen.
  • Er is aandacht voor lichtinval. De leerling kijkt niet tegen het licht in.
A4

Aandachtspunten gesproken Nederlands:

  • Er wordt rustig gesproken.
  • Het mondbeeld van de medewerker is duidelijk.
  • De articulatie van de medewerker is duidelijk maar niet overdreven.
  • Er is aandacht voor een goede signaal-ruisverhouding. De medewerker is zich bewust van het effect van achtergrondgeluid.
  • Klasse- of soloapparatuur, afhankelijk van de akoestische omstandigheden, wordt ingezet.
  • Akoestische omstandigheden: Wenselijke signaalruisverhouding: minimaal + 15 dB (S/N). Wenselijk voor onderwijs +20 dB, of zelfs +25/30 dB. Wenselijke nagalmtijd: Klaslokalen horende kinderen: nagalmtijd van 0,5 - 0,8 sec acceptabel. Bij slechthorenden 0,4 – 0,5 seconden.
A14

Medewerkers hebben inzicht in het taalontwikkelings-niveau en de spraakontwikkeling van de individuele leerling.
Ze sluiten in hun communicatieve benadering aan op dit niveau door leerlingen talig te benaderen in de zone van de naaste ontwikkeling. Dit gebeurt ten aanzien van de woorden- (en gebaren-)schat, de grammaticale ontwikkeling op woord- (en/of gebaar-) en zinsniveau en ten aanzien van het gebruik van de taal in specifieke situaties.

Wanneer zij werken met de groep differentiëren zij ten aanzien van hun communicatie en taalaanbod binnen de groep.

B

Pedagogisch klimaat

B3

Medewerkers dagen leerlingen uit om zich talig te uiten.

B9

Er worden duidelijke grenzen gesteld aan het gedrag van leerlingen. Medewerkers stappen niet in de valkuil gedrag van dove of slechthorende leerlingen te accepteren dat normaliter niet getolereerd wordt.

E

Aangepaste instructie

E2

De leerkracht kent de voorkeurstaal van de leerlingen in de groep en is in staat om op individueel en groepsniveau de instructie hierop te laten aansluiten.

E9

Het werkgeheugen voor het verwerken van achtereenvolgende (waaronder visuele) informatie is beperkter.
Medewerkers passen taken aan waarbij een beroep gedaan wordt op het onthouden van deze vorm van informatie. Ook trainen ze dit werkgeheugen door leerlingen langer wordende reeksen met opeenvolgende informatie (bv. reeksen woorden) te laten verwerken.
Het ruimtelijk geheugen is bij veel leerlingen sterker ontwikkeld. Leerkrachten geven leerlingen kansen om hun talenten op dit gebied te ontwikkelen.

E11

Dove en slechthorende leerlingen richten hun aandacht meer op de periferie. Dit komt voort uit een compensatie voor gebrek aan auditieve informatie. Het betekent dat er voor dove en slechthorende leerlingen daardoor meer afleiders zijn.
De meest ideale opstelling bij instructie en discussie is een halve cirkel. Zo is iedereen zichtbaar. De voorspelbaarheid van de omgeving is hierbij van belang. Het aantal storingen wordt zoveel mogelijk beperkt.

E14

Medewerkers zorgen ervoor dat het doel van de onderwijsactiviteit centraal blijft staan. Ondanks het feit dat veel dove en slechthorende leerlingen moeite hebben met het verwerken van talige (schriftelijke) informatie. Een reken- of aardrijkskundeles wordt geen taalles.

F

Bevordering van sociale relaties en welbevinden

F8

Als gevolg van het tekort aan informatie(overdracht) en het ontbreken van nuances in de uitleg bestaat het risico dat leerlingen zwart-wit gaan denken. Dit is een bedreiging voor een harmonieuze sociale en seksuele ontwikkeling. Leerkrachten beperken zich niet in de informatieoverdracht, nemen hier meer tijd voor en benadrukken juist de nuances.

Zie ook de competenties opgegeven in het compententieprofiel.

Voor het begeleiden van dove en SH leerlingen is beheersen van NMG noodzakelijk (waar nodig NGT).
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
C

Specialistisch en intensief taalonderwijs

C6

Wanneer er ook een aanbod is van de Nederlandse gebarentaal worden nieuwe concepten en begrippen eerst aangeboden in de meest toegankelijke taal en wordt er vervolgens een brug geslagen naar de tweede taal door het koppelen van het gebaar aan het gesproken en geschreven woord.

A

Didactisch klimaat

A18

Leerkrachten stemmen de communicatieve en talige benadering af met die van de betrokken logopedist en met de specialist Nederlandse Gebarentaal indien er sprake is van het gebruik van deze taal.

 De medewerker cluster 2 beschikt over kennis van de reguliere en speciale methodes en sluit daar in de ondersteuning bij aan.

De leerkracht /medewerker cluster 2 heeft kennis over en vaardig in omgaan met eigentijdse en op interactie gerichte communicatiemiddelen (bv. Smartborden, en andere vormen van digitale communicatie die ondersteunend zijn voor dove en slechthorende leerlingen.
Van jongs af aan wordt in het lesprogramma expliciet en systematisch aandacht besteed aan identiteitsontwikkeling.

De leerkracht /medewerker cluster 2 heeft kennis en ervaring in vormen van pre-teaching, reteaching, teamteaching en co-teaching
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D9

Door de vertraging in de Nederlandse taalontwikkeling beschikken leerlingen over een (aanzienlijk) kleinere mondelinge woordenschat. Wanneer leerlingen de techniek van het leren lezen onder de knie krijgen, betekent dit dat de betekenis van een woord vaak expliciet uitgelegd en aangeleerd moet worden. Pre-teaching met uitleg van sleutelwoorden in teksten is voor veel leerlingen van belang om een tekst te kunnen lezen.

E

Aangepaste instructie

E6

Om (complexe) lesstof toegankelijk te maken worden belangrijke begrippen vooraf uitgelegd (pre-teaching). Voor sommige leerlingen is er extra training noodzakelijk van deze begrippen (re-teaching).

De leerkracht /medewerker cluster 2 heeft kennis en ervaring in vormen van pre-teaching, reteaching, teamteaching en co-teaching

Setting binnen de school

Setting binnen de school

Multidisciplinaire beschikbaarheid van een logopedist, orthopedagoog, psycholoog eventueel audioloog en KNO arts. (Omvang nader uit te werken per specifiek
onderwijsarrangement.)

Hoeveelheid aandacht/tijd

Voor het medium onderwijsarrangement is er stuctureel expertise cluster 2 aanwezig. De inzet wordt enerzijds bepaald door het budget en anderzijds door de contractering tussen klant en cluster 2.
De ontwikkeling van de communicatieve redzaamheid staat centraal in de ondersteuning.

Setting binnen de klas

Setting binnen de klas

Voor een medium onderwijsarrangement is een nog nader te bepalen hoeveelheid uren per leerling beschikbaar.
De momenten van speciale onderwijszorg worden in een groep aangeboden of individueel.

Waar nodig ontvangt de reguliere leerkracht, de ib'er en rt'er ondersteuning van een medewerker cluster 2. De intensiteit van deze externe ondersteuning is afhankelijk van de onderwijsbehoefte van de leerling en het kennis- en vaardigheidsniveau van de betrokken medewerkers van de reguliere school.

Setting binnen de school

Setting binnen de school

Vanuit het reguliere onderwijs is ondersteuning door ib'er en rt'er op het reguliere curriculum.
De omvang van de ondersteuning cluster 2 is afhankelijk van de ondersteuningsbehoefte van de deelnemende leerlingen en het kennisniveau van de reguliere school en de organisatievorm van de tussenvoorziening.

De invulling van de deskundigheid is afhankelijk van de behoefte en de context waarin de begeleiding plaatsvindt:

  • Een medewerker cluster 2 en/of leerkracht cluster 2.
  • Een leerkrachtondersteuner of klassenassistent cluster 2.
CvB op afroep.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
A

Didactisch klimaat

A24

Een multidisciplinair samengestelde Commissie van Begeleiding (CvB) is op afroep beschikbaar.
Alle scholen voor speciaal onderwijs beschikken over Commissie van Begeleiding (CvB). In een multidisciplinaire samenstelling komen Jeugdarts, de logopedist, de psycholoog/orthopedagoog, de zorgcoördinator en de directeur in.
De leden van de CvB brengen tijdens hun besprekingen vanuit hun vakgebied de nodige informatie in over de leerlingen en brengen advies uit over de hulp die een leerling nodig heeft.

A24b

Op de school waar de medium onderwijsarrangement voorziening is gevestigd is niet per definitie een CvB ingesteld. Externe begeleiders/ambulante dienstverleners kunnen in samenspraak met de procesbewaker leerlingen inbrengen voor een multidisciplinaire bespreking.

Fysieke omgeving

Een medium onderwijsarrangement wordt gerealiseerd in een reguliere school in reguliere klaslokalen.

Setting binnen de klas

Setting binnen de klas

Een medium onderwijsarrangement wordt gerealiseerd in een reguliere school in reguliere klaslokalen.
De ruimte nodigt uit tot communiceren.

Als het nodig (en mogelijk) is om extra structuur aan te brengen qua inrichting en/of akoestiek en lichtinval wordt deze aanpassing gedaan in overleg met de reguliere school.
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
E

Aangepaste instructie

E11

Dove en slechthorende leerlingen richten hun aandacht meer op de periferie. Dit komt voort uit een compensatie voor gebrek aan auditieve informatie. Het betekent dat er voor dove en slechthorende leerlingen daardoor meer afleiders zijn.
De meest ideale opstelling bij instructie en discussie is een halve cirkel. Zo is iedereen zichtbaar. De voorspelbaarheid van de omgeving is hierbij van belang. Het aantal storingen wordt zoveel mogelijk beperkt.

Setting binnen de school

Setting binnen de school

Er is een extra klaslokaal beschikbaar voor speciale lessen.
Er kunnen prikkelarme werkplekken worden gerealiseerd.

Samenwerking

In het medium onderwijsarrangement wordt indien nodig samengewerkt met andere instanties. De instellingen cluster 2 werken ook nauw samen met de ouders.

Setting binnen de klas

Setting binnen de klas

In het medium onderwijsarrangement wordt indien nodig samengewerkt met andere instanties.

De verantwoordelijkheid voor contacten met ouders en andere instanties ligt bij de reguliere school.

De medewerker cluster 2 geeft waar nodig adviezen aan ouders over het stimuleren van communicatie en spraaktaalontwikkeling in de thuissituatie.

Setting binnen de school

Setting binnen de school

Er is waar nodig afstemming met:

  • Vervolgonderwijs
  • Audiologisch centrum
  • Logopedie
  • Bureau jeugdzorg
  • Gezinsbegeleiding
Cursussen met ouders
Kwaliteitsindicatoren
Categorie Indicator Omschrijving
D

Specialistisch en intensief leesonderwijs

D15

Ouders worden geïnformeerd over en betrokken bij het (leren) lezen van hun dove/slechthorende kind. Dit leren lezen verloopt in een aantal opzichten anders/minder vanzelfsprekend dan bij horende leerlingen.

Uitstroom naar licht onderwijsarrangement

De leerling heeft aantooonbaar geprofiteerd van het medium onderwijsarrangement. De begeleiding heeft geresulteerd in het kunnen volgen van het onderwijsaanbod in een reguliere setting.
Ondersteuning op het gebied van de communicatieve redzaamheid is nog in lichte vorm nodig.

Uitstroom naar intensief onderwijsarrangement

Het aanbod in het medium onderwijsarrangement blijkt onvoldoende aan te sluiten op de onderwijsbehoefte van de leerling. De gestelde doelen gekoppeld aan het ontwikkelingsperspectief vragen om een intensiever vorm van ondersteuning in een andere aangepaste fysieke omgeving.

Uitstroom

De leerling ontwikkelt zich volgens het opgestelde ontwikkelingsperspectief. De doelen in de begeleiding zijn behaald.
De reguliere school is in staat de benodigde ondersteuning te bieden. De ondersteuning van cluster 2 is niet meer nodig.